Жауап

«Бірінші тармақ: Адасқандардың өкілі: «Сендердің қиссаларыңда дүние қарғысқа ұшырап, сифа деген атпен аталды. Оның үстіне әулиелер мен ақиқат иелері дүниені менсініп: «Бұл жаман, лас» дейді. Дегенмен, сіз оны барлық махаббаттың қайнар көзі және дәлелі ретінде көрсетесіз.

«Елцевап: Дүниенің үш жүзі бар».

«Бірінші жағы Алла Тағаланың есімдеріне қарайды. Олардың өрнектерін көрсетеді. Тура мағынасында оларды айнадай етіп көрсетеді. Дүниенің бұл жағы Самеданиенің шексіз әріптері. Бұл жүз өте әдемі; жек көру емес, сүйіспеншілікке лайық». (Сөз, Отыз екінші сөз, Екінші Мевкыф.)

Дүние мен ғалам – Аллаһтың есімдері мен сипаттары оқытылатын мектеп. Дүниенің бұл жүзі әдемі, сүйіспеншілік пен мақтауға лайық.

«Оның екінші жүзі ақыретке қарайды. Ол ақыреттің өрісі, жәннаттың ауылы, мейірімнің Меккесі. Тіпті бұл жүзі де алдыңғы жүз сияқты әдемі. Оған қорлық емес, махаббат лайық». (сонда қараңыз.)

Дүниенің бұл жағы да әдемі және сүйіспеншілікке лайық, өйткені ол ақыреттің өрісі және мәңгілік өмірге әкеледі.

Дүниенің осы бөлігінде адам ақырет өміріне қажетті азық-түлік пен егінді береді. Мұнда егіп жатыр, сонда орады. Дүниенің бұл жағын тастап, ренжуге болмайды. Керісінше, еңбектеніп, қайырымдылық пен игі істер егілген сайын жақсы.

Бұл дүние – илаһи кітап және адам санасының алдына қойылған хикмет пен бойтұмарларға толы илаһи көрме. Басқаша айтқанда, бұл дүние – ферма мен өріс; Адам мұнда не ексе, сол жерде орады. Мұнда ғибадат, тақуалық, зікір, зікір сияқты ұлық дәндерді себу арқылы санасы мен жан дүниесін нұрландырғандар о дүниеде жемісін көреді. Бұл жерде «Әлхамдулиллаһ» деген адам жемісін сол жерде жейді. Алайда, осы асқақ ақиқаттардан мақұрым өмір сүріп, жауыздық, өтірік, ғайбат, жала, әсіресе үлкен күнәлар сияқты улы дән сепкендер сонда жемісін жинайды. Дүниенің сүймейтін, жек көретін жағы – бұл дүниені ойын-сауық пен ойын-сауықтан басқа ештеңе деп санайтындар мен оған тек қызық болып, аңсаған көзбен қарайтындардың әлемі.

«Үшінші жүз — адамның нәпсісіне қарайтын жүз, ғафлаттың пердесі және әлем халқының қалауының періштесі. Бұл жүз шіркін. Өйткені ол уақытша, өткінші, азапты, алдамшы. Хадисте кездесетін менсінбеушілік пен хақиқат иелерінің жек көруі осы жүзде». (сонда қараңыз.)

Адамдарға Алланы, ақыретті ұмыттыратын дүниенің бұл түрі дүниеқоңыздардың мелабегасы, яғни ойын-сауық орны болып, күнәнің батпағына сүйреп апаратын, шіркін, зиянды, қауіпті, сүйіспеншілікке емес, қорлауға лайық.

«Дүние тіршілігі тек ойын-сауық пен ойын. Алладан қорыққандар үшін ақырет мекені қайырлы. Ақылыңды қолданбайсың ба?» (Анъам, 6/32)

Ойындар мен ойын-сауықтардың ұзақтығы қысқа және тез өтеді. Бұл өмірде дәл солай. Балалар мен надандар негізінен ойын-сауықпен айналысады.

Иә, адамдарды ғапыл етіп, адастыратын да осы дүние жүзі. Дүниенің бұл түріне ренжіп, оны шын жүректен тастау керек.

«Әрине, ең бақытты адам – дүние үшін ақыретін ұмытпаған, дүние үшін ақыретін құрбан етпейтін, бұл дүние үшін мәңгілік өмірін бұзбаған, өмірін болмашы нәрселермен босқа өткізбеген, өзін қонақ санап, қонақ үй иесінің бұйрығын орындаған, қонағының есігін аман-есен ашып, қабірдің есігін ашқан адам». (Хаттар, он алтыншы хат)

Дүние қонақ үйінде Алла Тағаланың әмірлері мен тыйымдарына мойынсұнып, тура жолда өмір сүрген жандар о дүниеде мәңгілік нығметтерге ие болады. Дүниенің сынақ және қонақ үй екенін ұмытып, оларға берілген материалдық және рухани сезімдерді әмірші жандарының арам қалауларына жұмсап, өмірлерін бүлік пен ғафлатпен өткізгендер ауыр азапқа ұшырайды. Өйткені, «Дүниенің дәмі улы бал сияқты. Дәміне қарай ауырады».

Он жетінші сөзде айтылғандай; Дүние «Самедани кітабы. Бұл әрі ауыл. Бұл да бірінің артынан бірі келіп, бірінен соң бірі өтіп тұратын айналардың жиынтығы. Ол да жылжымалы сауда орталығы. Бұл әрі уақытша көрікті жер, әрі қонақ үй.»

Алла Тағала бұл дүниені адам баласына ғибадат ететін мектеп, жаттығу алаңы және казарма етіп жаратқан. Сондықтан бұл оқуға, мектепке келгендер бекініп, мұндағы құлдық парызын ең жақсы түрде аяқтап, жәннатқа лайықты тұлға болуға ұмтылуы керек.