Адамның екі жағы бар: материалдық және рухани. Денеміздің заттық мүшелері ләззат пен азапты сезінетіні сияқты, жүрек, жан, ақыл және ұждан сияқты рухани мүшелеріміз, яғни сезім мүшелеріміз де ләззат пен азапты сезінеді.

Адам қаншама қиыншылықтар мен бәле-жалаларға, азаптар мен азаптарға тап болса да, көп қиындық көрсе де, жүрегінде тыныштық пен жайлылық болады. Көптеген ұлы адамдар Алла разылығы үшін азап пен азаптан ләззат алған. Мысалы, әулие жанын түзеп, тәлім-тәрбие беру мақсатында аскетизм мен аскетизмді жүзеге асырса, денесі қатты қиналып, азап шегіп жатқанда, оның рухани әлемі үлкен тыныштық пен жеңілдікке ие болады. Ұлы адамдар Алланың шексіз мейіріміне толық сеніп, өздеріне ұнамайтын оқиғалардың әдемі жақтарына қарап, әр пәлеге сабырмен жауап беріп, «Мүлік иесі өз мал-мүлкіне қалағандай билік ете алады» деп Оның қалауын «жақсы разылықпен» қабылдаған.

Осынау құлдық санамен алысқа кеткен ұлы тұлғалар «Рахметің де сүйкімді, қаһарың да сүйкімді» деген дәрежеге жеткен. Олар өздерін тағдыр қаламының алдындағы бір парақ санап, Алланың сол бетке жазғанының бәрін қабылдады.

Нағыз бақыт пен тыныштық сенімде. Адам бұдан тыс сенімділік пен тыныштық таба алмайды. Аллаһқа иман келтіріп, оған мойынсұнбаған адам материалдық молшылық пен жайлылықта болуы мүмкін, бірақ ол ешқашан шынайы рухани тыныштық пен қауіпсіздікті таба алмайды. «Ұмытқан адам зынданда, сарайда болса да сорлы…».

Алайда жан, жүрек, ар-ождан және басқа қабілеттер өлімші және қарапайым нәрселерге қанағаттанбайды. Олардың дәрілері; иман, ғибадат, зікір, сенім және ойлау.

Жүрегінде иманы, жан дүниесінде білім, мінезінде имандылық бар адам тәні қиыншылық пен күйзеліске ұшыраса да бақытты, тыныш. Ал, жайлылық пен жайлылықта болған адамның жүрегінде күпірлік, жан дүниесінде қараңғылық, мінез-құлқында азғындық басым болса, оның бақытты және тыныш болуы мүмкін емес. Өзін тастанды, ал өлімді жоқ деп санайтын адам; «Ол бүкіл әлемнің сұлтаны болса да, оның құны қанша?»

«Кімде-кім Оны шын танымайтын және Оны сүймейтін болса, ол рухани және материалдық жағынан шексіз күдіктерге, елестерге және елестерге тәуелді болады». (20-хат)

Өзін алаңдататын оқиғалардан бастап, өмірін аяқтайтын өлімге дейін бәрін пайдасыз, ақылсыз деп санаған адам шексіз уайым мен азапқа ұшырайды. Бұлардан құтылудың жолын немқұрайлылық пен бұзықтықтан іздейді.

Дүниедегі қиыншылықтар мен азаптар мүміндер үшін де бар. Негізінде, ең ауыр бәле пайғамбарлар мен әулиелерге тиетіні қасиетті хадисте айтылған. Алайда мүмін барлық қиыншылықтар мен бәлелерді сынақ ретінде көреді және сабыр және шүкіршілік еткен жағдайда бұл азапты жағдайлардың барлығы оған ғибадатқа айналады.