Белгілі болғандай, Шамс сүресінің басында кейбір жаратылыстарға ант беріледі. Соңында бұл сөздерге жауап ретінде: «Кім өз жанын жамандықтан тазартса, құтқарылды, ал кім оны жамандыққа көмсе, одан айырылды». (Шамс, 91/9, 10) делінген.

Сүренің негізгі хабары мына екі аятта баяндалған: Өз жанын, яғни «жаны мен барлық сезімдерін», «тәні мен мүшелерін» таза ұстағандар, оларды күпірлікпен және бүлікпен ластамай, әрқайсысын жарату мақсатында пайдаланғандар әл-ауқатқа кенеліп, құтылады.

Бұл құтылу – Аллаһ разы болмайтын құл болудан және тозақ азабынан құтылу деген сөз.

Жандарын тазартқандар таза амалдар жасайды. Сондықтан қасиетті Құран Кәрімде иманнан кейін жақсы амалдар айтылады.

Алайда, сүредегі «кім табысқа жетеді, қай топ шығынға ұшырайды» деп тікелей айтылмай, әуелі күнге, айға, күндізге, түнге және жанға ант жасалып, адам болмысының өте маңызды бір қасиетіне назар аударылады. Бұл қасиет адамның жан дүниесі мен санасында «жақсы мен жаманды айыру қабілеті шабыттандырады».

Қасемдерде назар аударатын маңызды жайт, қасемдерде ант ең алдымен адамдарға қызмет ететін жаратылыстарға, ең соңында «адамның өзіне» бағытталған.

«Олар Құран арқылы ерекшеленген ұлық сауаптар мен ұлық нәрселерді ойлаудан немқұрайлы болғандарды үнемі ескертеді. Иә, Құран ғафлатқа батқандарға ескерту»(1).

Анттардың «адам жанына ант» деп аяқталуы адам баласының «осы ғаламның соңғы және ең кемел жемісі» екенін ескертеді.

Қасемдердің жауабында да «жанын жамандықтан тазартқандар құтылады» делінген:

Ғаламдағы барлық нәрсе адам үшін, ал адамдар өз жанын жамандықтан тазартып, «жәннатқа лайық құндылыққа ие болу» үшін. Өйткені бұл дүние – ақыреттің өрісі.

Сүреде берілген нәзірлер арқылы ғаламға назар аударылып, адам баласына ант беру арқылы адамның бұл дүниеде сынаққа түсетіні, бұл сынақтан өту үшін «жанын иманмен, ізгі амалдармен тазартып, жамандыққа бой алдырмау үшін тақуалық жолында жүруі керек» делінген.

Нәтижесінде, он бірінші сөз «Шәмс» сүресінің рухани түсіндірмесі болып табылады. «Ғалам не үшін жаратылды? Неліктен бұл ғалам және ондағы заттар адамдарға қызмет етеді? Ал адамдардың басты міндеті не?» Бұл сұрақтар осы Сөзде өз жауаптарын тапты.

Сүренің қалған бөлігінде Салих (ғ.с.) қауымына келген азап, жан дүниесін тазартпағандардың ақыры ащы болатынына мысал ретінде баяндалады. Соңғы аятта «(Алла) олардың ақырынан қорықпайды. Бүлік жолына түскендердің де осындай жазаға ұшырауы мүмкін екенін ескертеді.

«Алла Тағала Құранда көптеген нәрселерді уәде еткен. Құранда ұлы тармақтар мен көптеген құпиялар бар. Мысалы, وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا аятындағы уәде он бірінші сөздегі керемет бейненің мәніне нұсқайды; ғалам сарай түрінде… және оны көрсетеді.2)».

Сілтемелер:

қараңыз (1) Мұхакемат, Бірінші мақала (Унсуру’л-Хакикат), Бірінші Кіріспе.
(2) Хат, Жиырма тоғызыншы хат, бірінші бөлімді қараңыз.