Ұйқы; Бұл сыртқы әлемнен сезімдерді алып тастау және сыртқы әлеммен байланысты жоғалту. Негізінде, біреу ұйықтап жатқан адамның алдында сөйлессе, ол оны естімейді. Бірақ ұйықтап, арман әлеміне сүңгіп кеткен адам өзге елде жүрген туыстары мен достарымен, тіпті мәңгілік әлемге қоныс аударғандармен кездесіп, әңгімелесіп, сөздерін естиді. Сіз оянған кезде сіздің сезімдеріңіз қайтадан сыртқы әлеммен байланысты болады.

Шынында да, ұйқы – өлімнің бір түрі. Аяқымыз төсекте жатыр, бірақ жүре алмайды. Біздің құлағымыз ашық, бірақ олар бізге ештеңе ести алмайды. Біз арман әлемі арқылы басқа әлемдермен қарым-қатынас орнатамыз. Бейітке немесе ақыретке барғандай сол жерлерді аралап, тәтті әңгіме-дүкен құрып, жағымды әуендер естиміз…

Түс әлемінде саңырау да естиді, соқыр көреді. Оның үстіне достарын ояу кезінде ғана көретін адам осыдан жүз жыл бұрын өмір сүрген атасын көріп, ұйықтап қалса әңгімелесіп отырады. Бұл дүниеде көру үшін көз керек, жарық керек. Біз өмір сүріп жатқан әлемді көзіміз мүмкіндік беретін өте тар көлемде көріп, бақылай аламыз. Ұйықтау кезінде біз көзбен және жарықпен байланысын жоғалтамыз. Бұл жолы бізге басқа әлем ашылады.

Қасиетті Ұстаз; «Көз – бұл жанның бұл әлемді сол терезе арқылы бақылайтын сыйы». (Сөз, Алтыншы сөз) жанның басқа дүниелерді көзге мұқтажсыз бақылай алатынын көрсетеді. Мұның ең жақсы мысалы – түстегі оқиға. Бұл дегеніміз, түсінде көзіміз мүгедек болған кезде бізге мүлдем басқа дүниелердің есіктері ашылатыны сияқты, ояу күйде жанымыз тәнімізден басым болса, біз мүмкін емес деп ойлаған көптеген нәрселерді көре аламыз. Бұл сөйлемде уақыт пен кеңістіктің анықталу құбылысының сыры жасырылған. Осы сырды қолға алып, осы кодты шеше білгендер жылдардың жұмысын қысқа мерзімде аяқтап, өте алыс жерлерге, тіпті, әп-сәтте саяхаттауға мүмкіндік алды.

Бұл тұрғыдан алғанда, ұйқы өлімнің кіші інісі. Өлім – жанның тәннен бөлінуі. Ұйқы кезінде жан денеден шықпайды. Дегенмен, түс көру арқылы ғайып әлемімен қарым-қатынас жасалады. Кейде адал арманмен өткенді де, келешекті де қазіргі кездей бақылайды.

«Алла олардың жанын өлген кезде, ал өлмейтіндерді ұйықтағанда алады. Сосын өлімді бұйырғандарын ұстайды, ал қалғандарын белгілі бір уақытқа дейін босатады. Күдіксіз бұл жерде ойланатын қауым үшін көптеген белгілер бар». (Зумер, 39/42)

Бұл аят ұйықтау мен оянудың тек илаһи сый екенін және олардың ешқайсысы да адамның қалауымен болмайтынын үйретеді.

Адамдарды ұйқымен өлтіріп, уақыты жетпегендерді оятатын Алла Тағала өліммен бірге алған жандарды қайта тірілу кезеңінде денелерге қайтарады. Өлім – жанның өлуі емес, жанның тәннен бөлінуі. Өліп, қайта тірілген адам денесі.

Шын мәнінде, ұйықтау – бұл керемет. Қалай ұйықтаймыз? Біздің қабақтарымыз бір-біріне қалай жабысады? Мəжбүрлеп ұйықтап жатқанда ұйқымыз жоғалып, ұйқыны мүлде ойламай, басқа нəрсені армандағанда ұйықтап қалатынымыз қалай? Бұл біздің ерік-жігеріміз бен ерік-жігерімізсіз қалай болады? Мұндай тамаша оқиға, өкінішке орай, назардан тыс қалуы мүмкін.

Ұйқыға кетейін деп жатқан адамның аман-есен оянуы үшін оның денесінде және ғаламда шексіз дерлік заттар ретті түрде жүруі керек. Бұл алқапта ұйықтап жатқан адамға ештеңе жоқ. Жатып, көзін жұмуды бұл әрекеттерді орындауға себеп деп санауға болмайды; Бұл тек ұйықтап қалудың себебі болуы мүмкін. Біздің жасушаларымызды да, жыл мезгілдерін де өзгертуге күшіміз жетпейді. Дүниені түнмен қаптаушы, ұйқымен көзімізді жұмушы Алла.

Адамнан; Түнде ұйықтағанда өз еркімен ұйықтап, оятуға қабілетсіз екенін түсініп, «қараңғылық» пен «нұрды» тудыратын сол бір құдірет адамда да «ұйқы» мен «ояу» туғызады деп ойлауы керек.

Ұстаздың адал армандарға қатысты келесі мәлімдемелері мәселені бір жағынан ашады:

«Үшінші бөлігі – адал түс. Ол адам болмысындағы илаһи нәзіктіктердің, куәлік әлеміне жалғанып, сол дүниеде айналатын сезімдердің жабылуы мен тоқтауы арқылы ғайып әлемімен тікелей байланыс тауып, саңылау ашады…».

«…Әулие-әмбиелер сияқты адал түсінде ғайып пен болашақты көретін қалың жұртшылық үшін де бір әулиелік бар…».

«…Әркім үшін бұл – куәлік әлемінің ішіндегі, ғайып әлеміне назар аударатын терезе. Ал шектеулі және өлі адамдар үшін бұл өткен мен болашақтың, өткен мен болашақтың жай-күйін ойлаудың бір түрі және айқын өріс. (Хат, Жиырма сегізінші хат, бірінші нөмір)