Жауап

Біріншіден, бұл мәлімет Ұстаз Бедиуззаманның жеке пікірі емес, Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадистерінде айтылған. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) бір хадисінде былай дейді: «Адамның Адам атадан қияметке дейінгі ғұмыры жеті мың жыл»(1).

Құран Кәрімде адамзаттың өткені мен ғаламның пайда болу кезеңіне қатысты түрлі аяттар мен хадистер бар. Бірақ бұл мәселе не белгі ретінде ескерілді, не теңеу арқылы түсіндірілді. Осы себепті екеуі де Хз. Адам атаның қанша уақыт бұрын жаратылғаны және ғаламның жасы қандай екендігі туралы әртүрлі риуаяттар бар.

Құран Кәрімде көктер мен жер алты күнде, жер екі күнде, өсімдіктер мен жануарлар төрт күнде жаратылғаны айтылады. (2, 3, 4)

Хадисте Алланың топырағы сенбіде, таулары жексенбіде, ағаштары дүйсенбіде, кендері сейсенбіде, нұры сәрсенбіде, малдары бейсенбіде, Hz. Жұма күні түстен кейін Адамды жаратқаны айтылады. (5)

Алла Тағала бір аятта бір күнді біз санаған күндерімізбен мың жыл деп есептесе, екінші бір аятта бір күннің елу мың жыл екенін айтады. Сондықтан бұл жерде «күн» терминінен нені түсіну керектігі туралы түсінік болмағандықтан, ислам ғалымдары арасында бұл тақырыпқа әртүрлі көзқарастар болған. (6, 7)

Әрбір планета мен жұлдыздың ғарыштағы қозғалысы әртүрлі. Жер өз айналасында бір күнде айналса, Меркурий бұл айналуды 58,5 Жер күнінде жасайды. Жердің Күнді айналуы бір жыл болса, Плутонның Күнді бір рет айналуы 248 жылға созылады. (8)

Рисале-и Нурдың мәселеге көзқарасы

Рисале-и Нұрда аспан мен жердің алты күнде жаратылғаны, адам әлемі мен жануарлар әлемінің алты күнге созылатыны, ғаламның өмір сүру ұзақтығы да осыған параллель болуы мүмкін екендігі айтылады. Ол Құранда айтылған мың елу мың күнді ғасырлар мен жылдарды білдіретін «кезең» мағынасында қарастырады. (9)

Құран ақиқаттарының үстем болатын кезеңі Рисале-и Нұрда баяндалған, өйткені Мұхаммед (с.ғ.с.) ғаламның әрі дәні, әрі жемісі, сондықтан Құран ақиқаттары Мұхаммед пайғамбармен бірдей болады. Оның Адам атадан бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан сухуфтар мен пайғамбарлардың кітаптарында жарияланғаны және соңында Құран түрінде көрініс тапқаны айтылады. Қасиетті Құрандағы аяттардың саны 6666 болуы Құран Кәрімнің қанша уақытқа дейін үстемдік ететінінің белгісі деп есептеледі.

Ұстаз, Хз. Адамзаттың Адам атадан қияметке дейінгі тарихы жеті мың жылды құрайтынын баяндайтын риуаятқа сілтеме жасай отырып, Құран тілімен айтқанда, одан абсолютті аралық кезеңді алып тастау арқылы Құран аяттарының санына тең 6666 жыл алынғанын, сондықтан Құран ақиқаттары осы уақытқа дейін үстемдік ететінін айтады. (10)

Ғылымның өткенге көзқарасы мен ғылым мен философияның адамзат тарихы мен жер мен ғаламның өткені туралы айтқан тұжырымдары жоғарыда айтылғандардан мүлде басқаша. Алғашқы адам пайда болғаннан бүгінгі күнге дейінгі кезең миллиондаған жылдар болып есептеледі. Өсімдіктер мен жануарларды қосқанда алғашқы тіршілік екі миллиард жыл бұрын пайда болған, ал жердің тарихы 4 миллиард жыл деп қабылданған. (11)

Бүгінгі күні бұл жасты анықтау палеонтологиялық, радиоактивті немесе көміртекті он төрт әдістер немесе жарық спектрлері арқылы жүзеге асырылады. Олардың барлығының денсаулық дәрежесі күмәнді. Өткенге қатысты бұл жас анықтаулар нақты мән емес, салыстырмалы мән беретіні қабылданған. Сондықтан адамдардың, басқа тірі заттардың немесе ғаламның жасы туралы мәлімделген құндылықтар нақты жасты көрсетпейтіні белгілі.

Шындығында, соңғы он-он бес жылға дейін ғаламның жасы 5 миллиард жыл деп есептелді. Қазіргі уақытта кейбір зерттеушілер ғарыштағы галактикалардың жасын 15 миллиард жыл деп есептесе, басқалары оны 30 миллиард жылға дейін көтереді. (12)

Ұстаз, адамзат тарихы тарих, география, геология және антропология тұрғысынан жеті мың жыл емес, жүз мыңдаған жылдар деп өрнектелетіні қабылданса да, бұл Хз. Адамзаттың Адам атадан қияметке дейін өмір сүру ұзақтығы жеті мың жыл, ал Құран ақиқаттары 6666 жыл билік етеді деген қағидаға қайшы келмейтінін мәлімдейді. Құранның күндері 4 сағаттан елу мың жылға дейін созылады деп есептейді.(13)

Жердің, адамзаттың және ғаламның өмірі. Рисале-и Нұрда жердің, күн жүйесі мен галактиканың жекелеген қозғалыстарына назар аударылып, олардың әрқайсысына Құран Кәрімде назар аударылғаны айтылады. Құранда «Шира» деп аталатын, күннен де үлкен бір күннің мың жылдан, ал Шамс-уш-хумустың елу мың жылдан тұратын Құран күні болуы мүмкін екендігіне назар аударылады.

Адамзаттың ғұмыры жеті мың жыл болғаны сияқты, өмір тарихының да ғұмыры жеті мың жыл, ғаламның ғұмыры жеті мың жыл. Дегенмен, адамзаттың өмір сүру ұзақтығын Жер күніне, өсімдіктер мен жануарлардың өмір сүру ұзақтығын күн күніне, ал ғаламның өмір сүру ұзақтығын галактика күніне қарай өлшеу керек. Белгілі болғандай, жер өз осінің айналасында айналуын 24 сағатта, яғни бір тәулікте аяқтайды. Күн өзінің бүкіл жүйесімен сағатына 7200 км жылдамдықпен Геркулес шоқжұлдызына қарай жылжиды. Ол жылдамдықпен қозғалады және сонымен бірге өз осінің айналасында айналады. Күн жүйесін қамтитын Құс жолы галактикасы тұтастай алғанда өз осінің айналасында сағатына 90 мың км жылдамдықпен айналады. Ол тез айналады және 200 миллион жылда бір айналымды аяқтайды. (14)

Тірі тіршілік иелерінің және ғаламның өмір сүру ұзақтығы

Рисале-и Нурда айтылған «Ши’ра» күнінің Геркулес шоқжұлдызы, ал Шемс-үш-шумустың Құс жолы галактикасы болуы мүмкін.

Ұстаз егер адамның өмір сүру ұзақтығы күннің күнімен жеті мың жыл болса, онда жер бетінде тіршіліктің басынан, яғни өсімдіктер мен жануарлардың пайда болуынан күннің соңына дейін күннің күніне дейін екі жүз мың жыл, жердің шамамен 2,5 миллиард күні бар екенін айтады. Ғаламның жасы Шамс-уш-Шумус пен Құранның көрсеткіші бойынша бір күнде елу мың жыл екенін ескерсек, бір жыл 360 күнді есептеу арқылы жеті мың жыл кезеңінің 126 миллиард жылға сәйкес келетінін көрсетеді. (15)

Hz. Адам атадан бүгінгі күнге дейінгі кезең қандай?

Бұл кезеңді нақты айту мүмкін болмаса да, шамамен сан келтіруге болады. Жоғарыда айтылғандай, адамзат тарихы, яғни Хз. Адам атадан қиямет күніне дейінгі кезеңді жеті мың жыл деп алуға болатынын көрдік.

Ақыр заманға нұсқайтын ұстаз; «Лә тезәлу тайфетун мин үммә заһирине алел хакк, тіпті йе’тияллаһу би эмирхи» деген хадиске және Фатиха сүресіне сүйене отырып, Рисале-и Нур ғибадатының қанша уақытқа созылатынын және бұл қызметтің хижрий 1542 жылға дейін жалғасатынын және Аллаһу та’аланың адамзат тарихынан түсінгенін және хадисте айтылған ақырет ерік-жігерін баяндайды. 1545. мәлімдейді.(16)

Бұл жағдайда адамзат тарихы Мәсіхтен кейін шамамен 2150 жылға дейін және Мәсіхтен 4850 жылға дейін созылады деп айтуға болады. Сонымен, Хз. Адам жер бетінде шамамен 4850 жыл бұрын пайда болған сияқты. Хадисте Хз. Адам атаның 940 жыл өмір сүргені айтылады. (17)

Жазудың пайда болуын біздің дәуірімізге дейінгі 4000 жыл бұрын анықтауға болатындықтан, Хз. Жазу ең алғашқы адам болған Адам атадан басталса керек. Шындық пен шындықты бір Алла біледі.

түйіндеме

Ұстаз Бедиуззаман хадистер мен аяттарға сүйене отырып, адам баласының, жер бетіндегі тіршілік иелерінің өмірі мен ғаламның өмір сүру ұзақтығына баға береді. Онда адамзат өмірін жер күнімен, тіршілік иелерінің өмірін күннің өз осінен айналу күнімен, ғалам өмірін Шәмс-уш-шұмыстың күнімен есептеу керектігі айтылған.

Жер күні тұрғысынан қарастырсақ, бұл адамзаттың өмір сүру ұзақтығы шамамен жеті мың жыл болуы мүмкін екенін көрсетеді, жердегі өмір 2,5 миллиард жыл, ал ғаламның өмір сүру ұзақтығы 126 миллиард жыл болуы мүмкін. Жүздеген мың жыл бұрын ғылым ашқан қазбалар, т.б. бар болса да, бұл адамзат тарихының 7000 жылдық екенін бұзбайды. Өйткені Аллаһ сөйлеп, оның атынан сөйлейтін Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) айтқанда, жоғарыдағы аяттарда айтылғандай бір күн кейде мың жыл, кейде елу мың жыл деп есептелуі мүмкін. Әр нәрсенің шындығын бір Алла ғана біледі.

РЕСУРСТАР

1. Кензул-Уммал, х.н.: 16459; Тезкирету’л-Мевдуат, I/223.; Сахави, әл-Макасыду’л-хасене (Дейлемиден алынған), I/693, х.но: 1243; Мунави Фейзул-Кадир, III/547; h.no: 4278 (Дейлемиден алынған).
2. Худ, 11/7.
3. Фурқан, 25/59.
4. Фуссилет, 37/9-12.
5. CANAN, İ. «Кутуб-и Ситте Мухтасари» аудармасы және түсіндірмесі. 6-том, Akçağ Basım Yayın Pazarlama, Hadis no: 1692, p. 393, 1989, Анкара.
6. Қажылық, 22/47.
7. Меарик, 70/4.
8. TAŞKIN, T. Space and Beyond. Boğaziçi Publications, Екінші басылым, 1-280, 1995.
9. НҰРСИ, С.Б. Сөздер. Энвар Нешрият, б. 163, 1996, Стамбул.
10. НҰРСИ, С.Б. Барла Лахика. Энвар Нешрият, 324-бет, 1989, Стамбул.
11. TATLI, A. Эволюция және жаратылыс, Екінші басылым, 44-45-беттер, 1998, Kütahya.
12. ТАТЛИ, А. сол жерде. б. 31-41.
13. НҰРСИ, С.Б. Барла Лахика. б. 325.
14. ТАШКИН, Т. сол жерде. б. 56-59.
15. НҰРСИ, С.Б. Барла Лахика, б. 326.
16. НҰРСИ, С.Б. Кастамону Лахика, Энвар Нешрият, 27-29 бет, 1995, Стамбул.
17. CANAN, İ. сол жерде. хадис №: 1699, б. 393.

Адем ТАТЛИ