Жауап

«Сенім – әрі жарық, әрі күш». Сөйлемдегі нұр сөзі «жарықтандырушы, нұрландырушы, нұрландырушы» деген мағынаны білдіреді. Негізінде, осы сабақтың екінші тармағында адам мен ғалам кітабын тек иман нұрымен оқуға болатыны айтылады.

Сенбеген адам имансыздықтың қараңғылығында қалады. Ол өзін де, ғаламды да оқи алмайды. Әр мүшені, әрбір жасушаны және әрбір сезімді бөлек ғажайып деп ешқашан ойламайды. Оларды тек уақытша мүдделер мен дүниенің ләззаттары үшін ғана пайдалануға қанағаттанады. Ол ойланбастан өмір сүреді немесе өмір сүреді деп ойлайды.

Өзін иман нұрымен оқыған адам үлкен құрметке ие болды. Бұл бақытты адам өзінің бар болуы туралы былай ойлайды:

«Мен Алланың ісімін. Менің өмірім – оның Мұхий есімінің көрінісі, менің кескін-келбетім – оның Мусавир есімінің көрінісі, әрбір мүшем мен әрбір жасушамның игілікке толы болуы – Оның әр нәрсені білуші және хикмет есімдерінің көрінісі. Және мен әр адамның рахымына бөлендім және әр адам үшін әр түрлі құрметке бөлендім. олардың әрқайсысына алғыс айтамыз».

Аллаға иман келтіру арқылы осындай артықшылыққа жеткен адам «Раббысына қалай шүкіршілік ету және құлшылық ету, не туралы сөйлесу және нені айтудан аулақ болу, нені қарау және нені қарауға болмайды» деген сияқты көптеген сұрақтардың жауабын иманның басқа екі тірегі, яғни кітаптар мен пайғамбарларға иманнан табады. Ол өзінің істерін, іс-әрекеттерін, ой-пікірлерін, мінез-құлқын Құранға сәйкес реттей бастайды және бұл мәселеде бірден-бір жол көрсетуші Алла Елшісіне (с.ғ.с.) абсолютті мағынада мойынсұна бастайды. Осылайша иман абыройына ізгі амалдар мен ізгі ахлақ қосылады.

Иманның нұры болғаны сияқты, білім де нұр, ғибадат нұр, ізгі имандылықтың әрбір тармағы бөлек нұр.

Бұл жарқын адам да мықты. Бұл бақытты адам Алланың барлық нәрсені және әрбір оқиғаны жаратып, алдын ала белгілейтінін біледі және оларға деген шектен тыс шүкіршілік сезімі де жоқ, олардан келетін зияннан да тым қорықпайды.

Құлдық міндеттерін сезімталдықпен орындаған соң, әлемдердің Раббысы Аллаһқа сенім артып, жаратылған дүниеден келетін зиян мен қауіп-қатерге аса мән бермейді. Ол қол астындағы ауа-райы әлемін біледі және дауылдан қорықпайды. Ол әлгі элементтің жансыз және еріксіз екенін және оның өздігінен ешнәрсе істей алмайтынын жақсы біледі. Алайда, бір аятта айтылғандай, сол элементтің келтіретін зиянының тек бүлікшілерге ғана емес, өте бейкүнә адамдарға да әсер етуі мүмкін екенін ескеріп, Раббысын паналайды және Оның рахымына паналайды.

«Бір пәледен немесе пәледен сақтаныңдар, ол тек залымдарға ғана емес, жазықсыздарды да құртады…» (Әнфал, 8/25).

Келесі сөйлемде иманның ұлы күш екендігі айтылады:

«Иә, шынайы иманға қол жеткізген адам иманының күшіне қарай ғаламға қарсы шығып, оқиғалардың қысымынан құтыла алады»(1).

Ғаламға таласу – «болмыс әлеміндегі барлық нәрсенің Алланың әмірінде екенін білу және оған рұқсат бермейінше, оған ешнәрсе зиян тигізбейтініне берік сену» деген сөз. Бұл ақиқат заттар сияқты оқиғалар үшін де жарамды және бұл мағына «оқиғалардың қысымынан құтылуға болады» деген сөзбен берілген.

Теңіз Құдайдың жаратылысы. Адамның қан қысымы көтерілетіні сияқты, дауыл кезінде толқынның көтерілуі де оқиға. Теңізді жасаған бір адам және бұл құбылысты жасаған басқа адам болуы мүмкін емес. Сондықтан теңіз иесіне иманы бар иманды адам толқыннан қорықпайды. Аллаһтың ұлы есімі талап еткендей сақтық шараларын жасайды, бірақ теңіздің өзінен өзі зиян тигізе алмайтынын жақсы біледі. Осы сеніммен ол дауыл мен көтерілген толқындарға қарсы тұра алады.

Адамдардың басынан өткеретін қорқынышты және зиянды оқиғалардың барлығы осындай. Бұл оқиғалар өз-өзіне бұйрық бермейді. «Әр нәрсенің тізгіні – өз қолында, қазынасы – өзімен бірге» деп ұстазымыз айтқандай.

Оның рұқсатынсыз ағаштар да жеміс бере алмайды, су да адамдарды суға батыра алмайды. Ағашты жақсы күткен бағбан оның жемісінен пайда көретіні сияқты, жүзуді білмей теңізге түскен адам оның толқынына батып кетеді. Ризық беретін де, өлімді де жаратқан Алла. Ал құл өз еркіне қалдырылған істерде өз міндетін ең жақсы түрде атқаруы керек. Сөйтіп, бір жақсылыққа қол жеткізген кезде «Барлық жақсылық Алланың қолында» екенін жақсы біледі. Және бұл әдемі нәтиже оның батасы. Тіпті теріс жолға түсіп, зардап шексе де, бұл жамандықты жаратқанның Алла екенін, бірақ бұл жамандықты теріс жолға түсу арқылы қалағанын жақсы біледі.

Иманның әрі нұр, әрі қуат екендігі айтылған тармақтың соңында мына сөйлем бар:

«…Иманның бірлігі, таухидке бағыну, аманатқа мойынсұну, аманатқа аманат болу бақытты қажет етеді».

Алланың бар екеніне сенген адам таухид жолына түсіп, Оның бірлігіне сенеді.

Таухид үшке бөлінеді: Тевхид-и зат, тевхид-и сын есім және тевхид-и эф’ал.

Алланың болмысының бірлігіне сенген адам Оның сипаттарында серіктері жоқ деп сенеді. Мүмин барлық құдіреттің тек Аллаға тән екенін, жаратылыстағы барлық күштердің Оның жаратуымен пайда болатынын біледі. «Аллаһтан басқа ешкімнің күші де, күші де жоқ». Сөйлем монотеизмді билік түрінде білдіреді.

Сол сияқты білімнің қасиеті де тек Аллаға тән. Жаратылысқа берілген ғылымдар оның Әлім есімінің көрінісі. Періштелер сынақта жеңіліске ұшыраған кезде, олар Адам пайғамбармен білімге қатысты,

«Періштелер: «Біз сені барлық кемшіліктерден – кемшілік сипаттардан сақтаймыз, бізге сен үйреткеннен басқа біліміміз жоқ», – деді. деді олар. (Бақара, 2/32)

Олардың бұл сөздері таухидті білім түрінде білдіреді.

Басқа сипаттарды дәл осылай ойлаған мүмін ешбір болмысқа шын мәнінде қуат, білім, ерік бермейді. Құдай бәрін біледі. Өзі қаламайынша ешкім де, ешнәрсе де зиян тигізе алмайды деген берік сенімі оны таухидтің, мойынсұнудың келесі сатысына шығарады.

«Көктер мен жердің әскерлері Аллаға тән…» (Фатх, 48/7).

Аяттан алған тағылымымен әр нәрсені қолбасшы ретінде көрген адам тек Аллаға ғана мойынсұнып, анаға ғана сенеді.

Екі дүние бақытының рецепті де осы «Аллаға мойынсұну және тәуекел ету» болып табылады, бұл шынайы иманның жемісі.

Осы жазуды жүрек дүниесінде үстем еткен мүмін дүниеде де, о дүниеде де бақытты өмір сүреді…

1) Сөздерді, Жиырма үшінші сөзді, Бірінші Мебхаларды қараңыз.