Жауап
Рисале-и Нурда Ибн Таймия және оның шәкірті туралы айтылған жерлерді келтіріп, бұл тұрғыда қалай әрекет ету керектігіне қатысты ұстанымдарды анықтайық.

«Үшінші қағида: Уахабшылардың ұлы имамдары және ерекше данышпандары бар атақты Ибн Таймия мен Ибн Қайим әл-Жәузи сияқты тұлғалар Мұхиддин-и Араби (қ.с.) сияқты ұлы әулиелерге шабуыл жасап, әулие Әбу әл-Сунна Шиидің сөзі арқылы хазіреттерге шабуыл жасады. (р.а.) хазірет Әлиден (р.а.) олар хазірет Әлидің (р.а.) қадірін өте төмендетіп, Мухиддин-и Араби (қ.с.) сияқты көптеген әулиелерді жоққа шығарып, күпірлік етеді.

«Уахабшылар өздерін Ахмед ибн Ханбельдің мазхабында санайтындықтан және Хазіреті Ахмед ибн Ханбель миллиондаған хадистерді жатқа айтушы және жеткізуші, қатал ханбали мәзһабының басшысы және Құран иелері мәселесінде әмбебап күш пен қайратты тұлға болғандықтан, олар оны белгілі бір дәрежеде артық және үлкен дәрежеде қарсы алды. Алевилер дін атын жамылып, кейбір әулиелердің қабірлерін қиратып, өздерін дұрыс санайды, бірақ дирхамға хақылары болса, кейде он дирхам қосады». (1)

«Енді жасырын екіжүзділер алаңды аралап, халықты алауит деп ақиқат деп айыптап, алауит деп айыптап, оны бір-біріне қарсы пайдаланып, ислам діні мен Құран ақиқатының сақталуына жауапты және жауапты кейбір ұстаздарды уахабтық ағымға салып, Исламға ауыр соққы беруге тырысуда. Сіз де хатыңызға оның бір бөлігін жазасыз. Шындығында, сіз де білесіз; Мен және Рисале-и «Олар ұстаздардан Нұрға қарсы қолданылатын ең тиімді құралдарды таптым».

«Қазір Хармейн-и Шарифейнді басқарып отырған ваххабилер және әйгілі әрі қорқынышты екі данышпан Ибн әт-Тәймия мен Ибн әл-Қайим-и Джевзидің өте таңғаларлық және тартымды шығармалары ұзақ уақыт бойы Ыстамбұлдағы қожалардың қолында болды және әсіресе осы жердегі адамдардың мүдделеріне қарсы әрекет етуде. Жауапкершілікке рұқсат етілген көзқарастар, ұстаздар сіздің ижтиһадыңызды пайдаланып, сізге де, нұр шәкірттеріне де соққы беруі мүмкін, оны қазір түсіндіруді қажет етпейтін, әшкерелеп, күпірлік етпеу үшін ешбір шариғи әмір жоқ, бірақ бұның үлкен себебі бар зияны да жоқ, өйткені тәкфир мен қаралаудың шексіз мөлшері бар, бірақ діни үкім жоқ және айыптамау немесе айыптамаудың зияны жоқ.

«Осы себепті ақиқат иелері, ең алдымен Әймә-и Ербаа және Әһли Бәйтин Әимме-и Исна Ашир, әһли сүннет жоғарыда айтылған ақиқатқа негізделген қасиетті заңға сүйеніп, сол ескі келіспеушіліктерді Исламның ішінде зиянды әрі пайдасыз деп талқылауды және талқылауды жаиз деп санамады. олар айтты.»(2)

Біздің өлшеміміз бен өлшеміміз – Әһли сунна уәл-жамағат. Біз осы өлшем мен стандартқа сәйкес келмейтін барлық көзқарастарды қабылдамаймыз. Ибн Таймияның әһли сүннетке сәйкес келмейтін көптеген көзқарастары бар. Бұл пікірлерді қабылдау дұрыс болмас еді. Бірақ толық теріске шығару және тәкфирлік рұқсат етілмейді. Өйткені, оның көзқарастары қаншалықты шектен шығып, қателессе де, ол Ислам шеңберінде. Ислам шеңберiнде жүрген ғалымды мүлде жоққа шығарып, жоққа шығару дұрыс емес.

Бүгінгі таңда Ибн Таймия, Ибн Кәййиме’л-Жевзийе сияқты ғалымдардың ықпалына түсіп, олардың шектен шыққан көзқарастарымен әрекет ететін ой ағымдары да бар. Солардың ішіндегі ең көрнектісі – уахабизм идеясы болса, сопылық кәсібін мүлде жоққа шығарып, шапағат етуді, яғни қабыл болған адамдар арқылы намаз оқуды ширк деп санайтын ойлары басым. Бұдан бөлек Құран мен Сүннетте теңеу (Алланы жаратылыстарға ұқсату), тексиме (Аллаһтың бейнесі) сияқты астарлы аяттар мен хадистерге түсініктеме беру де олар үшін өте қауіпті жағдай. Сондай-ақ олардың мазхабтар мен көзқарастарды теріске шығару сияқты шектен шыққан және қате идеялары бар.

Ибн әл-Қайим әл-Жевзийе – Дамаскіде Ибн Таймиядан тәлім алған дін ғұламаларының бірі. Оның есімі Мұхаммед бин Еби Бекр, лақап аты Эбу Абдулла, лақап аты Шемседдин. Ол Дамасктегі Джевзийе медресесінің сенімді ұлы болғандықтан Ибн әл-Қайим ел-Жевзийе деген атпен танымал болды. Ол 1292 (х.691) жылы Дамаскіде дүниеге келген. Сол жерде 1350 (хиж. 751) жылы қайтыс болды. Қасиюн тауының етегінде жерленген. Жастайынан ғылыммен айналыса бастаған Ибн-и Кәйим-и Джевзийе 1312-1327 жылдар аралығында Ибн-и Таймийеден түрлі ғылымдарды меңгеріп, ханбали фиқһында жоғары дәрежеге жетті. Ол көптеген кітаптар жазды. Философтар христиандармен және еврейлермен күресті. Ол талай рет қажылыққа барған. Әдеби үлгісін бойына сіңірген ұстазының әр қырынан адал шәкірті болды.

Ибн Каййим-и Джевзийе де ұстазы Ибн-и Тәймийе сияқты кейбір мәселелерде сүнниттерге қарсы болды. Фиқһ және ақида салаларындағы кейбір әдіснамалық айырмашылықтарға байланысты әртүрлі және қате тұжырымдарға келді.

Оның Әһли сүннетке қарсы келетін тұстарын баптап тізіп көрейік:

1. Әһли сүннет ғалымдары тарапынан ең көп сынға ұшырайтын мәселелер – мысал және тазбих (Аллаһты адамдарға ұқсатып, орын беру) сияқты ойлар. Мысалы; «Аллаһ таққа көтерілді» деген аятты сөзбе-сөз түсіндіріп, тәпсірін бидғат деп қабылдады.

2. Ең танымал және қате көзқарас болып табылады; Сопылық кәсіптер мен секталарды бидғат санатына қосып, Мухиддин-и Арабиді кәпір деп жариялады.

3. Тауассулды, яғни Алланың арашасы арқылы жасалған дұғаларды көпқұдайшылық деп санады. Мысалы; Оның «Алла Елшісі (с.ғ.с.) разылығы үшін мені кешір» деген сөздері оның және ұстазының көзқарасы бойынша ширк болып табылады.

4. Олар Алла елшісінің (с.ғ.с.) және ұлы адамдардың шапағат ету құқығын қабылдамайды.

5. Фиқһтағы сүнниттің ережесі – харам жолмен мас болған адам өз ісіне жауапты, мас күйінде жасаған әрекеті кешіріледі, үкімдері жарамсыз деп есептеп, сүннит жолынан тайды.

6. Әулиелер мен олардың қабірлеріне деген құрметсіз көзқарастары. Тіпті, Пайғамбардың қабірін пұтқа табынушы, ал оны зиярат еткен қажыларды пұтқа табынушы деп атауға дейін барды. Алайда, біздің сүнниттер арасындағы кейбір қарапайым адамдардың әулиелер мен олардың қабірлеріне деген тым көпқұдайшылдық дәрежесіне дейінгі шектен шығуы да бұл идеяға әсер етті.

7. Мәзһабтарға қатысты шектен шығып, имам Ахмед бин Ханбелден басқа барлық ақиқат мазхабтарға салқын қарайды. Атап айтқанда, ол консервативті Ханафи мәзһабынан біршама алшақтауда.

Бұл адамдардың шектен шыққан және өткір идеялары кейін пайда болған уахабизм ағымына дем берді. Былайша айтқанда, олар үшін есік ашылды. Осы идеялардың аясында радикалды және білімсіз түрде зорлық-зомбылық пен лаңкестікке бейім құрылымға еніп кетті.

Тарихқа көз жүгіртсек, харижиттер, ваххабилер және қазір «Әл-Қаида» содырлары бір идеяларды ұстанушылар. Бұл үш секта тарихта және бүгінгі күні ең көп қан төккен, жазықсыз жандарды өлтірген секталар. Харижиттер де Пайғамбарымыз Әлиді (р.а.) шәһид етті. Османлыларға арттан соққы берген уахабизм ағымы. Ибн Халдун бұл қозғалыстарды бәдәуилік қозғалыстар деп атайды. Социологиялық тұрғыдан ол өркениет пен бедуинизм арасындағы қақтығыс ретінде қарастырады. Ибн Каййим-и Джевзийе де ұстазы Ибн Таймийенің шектен шыққан идеяларын жоққа шығарды. Бұл жағынан ұстазынан гөрі жұмсақ, мейірімді мінезі бар. Ол ұстазы екеуі шиизмдегі экстремистік топтарға қарсы өте қатал қақтығыстарға қатысты, сондай-ақ олар өте бұрмаланған шиа ағымдарын жойды.