Жауап

Işaratül-İ’caz кітабында былай делінген:

«Мадақтаудың ең әйгілі мағынасы — кемелдік сипаттарын ашу. Ол былай: Алла Тағала адамды ғаламның жан-жақты көшірмесі және он сегіз мың әлемді қамтитын осы ұлы ғаламның кітабына көрсеткіш етіп жаратты. Әр адамның ең көркем есімдері бар әрбір әлемнен адамның болмысынан үлгі, өнеге, өсиет қалдырды.»

«Адам баласы әрбір материалдық және рухани мүшелерін Аллаһ бұйырған жерде жұмсап, шариғатқа еліктеп, мақтаудың бір тармағы саналатын әдет-ғұрыптық шүкіршілікті көрсетсе, адам болмысында қалған сол үлгілердің әрқайсысы өз әлеміне терезе болады»(1).

Мақтау түсіндірілетін бұл бөлімде біз ризашылықтың мақтаудың бір тармағы екенін де білеміз. Басқаша айтқанда, мақтаудың ауқымы кеңірек және шүкіршілікті қамтиды. Алғыс пен мақтаудың арасында келесі айырмашылықтар да айтылады:

Адамдарға жеткен нығметтерге шүкіршілік айтылады, ал жеткен және жетпеген нығметтерге мадақ айтылады.

Мысалы, адам өз ризығына қарап Аллаға шүкіршілік етеді; Сондай-ақ миллионнан астам жан-жануарлардың барлық мүшелеріне ризық беруді Аллаһқа тән кемелдік деп ойлап, Аллаһты мадақтайды.

Шүкіршілік негізінен баталарға жауап ретінде жасалады. Мақтауға келгенде мақтаудың мағынасы басымырақ. «Мадақтаудың ең әйгілі мағынасы – кемелдік сипаттарын ашу».

Мысалы, мақтау туралы мына өлең жолдарын қарастырайық:

«1. Әлемдердің Раббысы Аллаға, 2. Аса қамқор, ерекше мейірімді, 3. Қиямет күнінің иесі». (Фатиха, 2/1-3)

«Аспандар мен жерді жаратып, қараңғылық пен нұрды жаратқан Аллаға мақтау болсын. Сонда да кәпірлер басқаларды Раббыларына тең санайды». (Анъам, 6/1)

«Мақтау Аллаға болсын, көктердегі және жердегінің бәрі Оған тән. Ақыретте барлық мақтау Оған тән. Ол үкім мен хикметтің иесі, әр нәрсені білуші». (Сабағ, 34/1)

«Аспандар мен жерді жаратып, періштелерді екі, үш, төрт қанатты елшілер қылған Аллаға мақтаулар болсын. Ол жаратылысты қалағанынша көбейтеді. Расында, Алланың әр нәрсеге күші жетеді». (Фатыр, 35/1)

Назар аударсаңыз, бұл аяттарда Алла Тағала туралы айтылған нәрселердің барлығы кемелдік сипаттары. Дүниелерді жарату, тәрбиелеу, ақыретті жасау, періштелерді елші ету…

қараңыз (1) Ишарату’л-И’каз, Фатиха сүресінің тәпсірі.