Жауап

Келесі түсініктемелер тақырыпты ашады деп ойлаймыз.

«Үңгір» сүресінің 50-ші аятында шайтанның жын екендігі айтылады.

«Періштелерге: «Адамға сәжде қылыңдар» десек, Ібілістен басқалары сәжде етті. Ібіліс жындардан еді, ол Раббысының әміріне қарсы шықты. Енді мені тастап, оны және оның ұрпақтарын дос қылдың ба? Сонда олар сендерге дұшпан. Бұл залымдар үшін қандай ауыр өзгеріс!»

Бұл аятта шайтандардың жындар тобынан екені және олардың да ұрпағы бар екендігі айтылады. Біздің ойымызша, бұл жердегі тегі шайтанның өзінен тараған ұрпаққа, сондай-ақ онымен бірдей қызмет атқаратын адамдарға қатысты. Өйткені Мехмед Вехби Эфенди мұны «Кәһф» сүресінің 51-ші аятының тәпсіріндегі «Хуласатул-беян» атты тәпсірінде білдіреді. Мәртебелі Ұстаз да «Месневи-и Нурие» атты еңбегінде осындай мағынаны білдіреді:

«Қаласаң, Нұршын ауылындағы Сейданның жиналысына қиялыңмен бар, көр. Онда кедей киім киген патшалар мен сұлтандар мен адам киіміндегі періштелерді киелі әңгімеде көресің. Одан кейін Парижге барып, ең үлкен ложаға кір. Шаяндардың адам киімін киіп, жындардың адам кейпіне енгенін көресің… (1),».

Сондай-ақ ол «Лемъалар» атты еңбегінде мынаны айтады:

«Адамдарда шайтанның рөлін атқаратын мәйіттері бар зұлым рухтар байқалғаны сияқты, жындар арасында да мәйіті жоқ зұлым рухтар бар екені сөзсіз. Егер олар материалдық мәйіттерді кисе, олар да осы зұлым адамдармен бірдей болар еді. Оның үстіне, егер адам кейпіндегі адамдық шайтандар мәйіттерін шешіп алса, олар жын-шайтандық қарым-қатынаста болар еді, бұл шын мәнінде бұл қарым-қатынас қатты. “Адам кейпіндегі өте зұлым рухтар өлгеннен кейін шайтанға айналады” деп шешті. «(2)

Осы жерден біз шайтан деп атайтын зұлым жындар адам атеист немесе діннен безген адам сияқты екені түсініледі. Сонымен қатар хадисте былай делінген:

«Әрбір бала исламдық болмыспен дүниеге келеді. Содан кейін ата-анасы оны яһуди, христиан немесе зороастризм етеді»(3)

«Анадан туған әрбір адам жаратылысында таза болып туады»(4).

Бірақ бұл міндеттеме емес. Өйткені Алла Тағала өлілерді тіріден шығарғанындай, тіріні өліден шығарады. Көптеген атеисттердің және басқа діндердің балалары сеніп, әділ адамдар болды. Бұл ақиқат Hz. Айша (р.ғ.) жеткізген мына хадис те осыны растайды:

«Әр адамның қасында шайтан бар ма?» деп сұрадым. Және ол былай деді:

«Бар!..» деді олар. Мен тағы:

«Сізде де бар ма, уа, Алланың елшісі?». деп сұрадым. Ол былай деді:

«Иә. Бірақ Раббым оған қарсы маған көмектесті және ол мұсылман болды»(5).

Осының барлығынан мынадай қорытынды шығаруға болады:

– Шайтан жындар тобынан.

– Оның да ұрпағы бар.

– Ал оның ұрпақтары шайтан болып жаратылған жоқ және кәпір болу міндеттелмейді. Басқа жындар сияқты…

Сілтемелер:

қараңыз (1) Месневи-и Нурие, Фихрист.
(2) Лемасты, Он үшінші Леманы қараңыз.
қараңыз (3) Бұхари, Дженаиз, 80; Мұсылман, Тағдыр, 22.
(4) Мұсылман, Тағдыр, 25-ті қараңыз.
(5) Мұсылман, Екіжүзді, 11; Ахмет б. Ханбел, Муснад, VI/115.