Сұрақтың түсіндірмесі:
– Сабақ жалғасуда бір аспектіде мөр болып табылатын нысан басқа субъектілер үшін хат болып саналады. Әріп болып саналатын және солай саналатын болмыстар таухид мөрі деп сипатталады. Біз осы әртүрлі ұқсастықтарды түсіндіруді сұраймыз.

Жауап
Сабақтың басындағы аят – «Исра» сүресінің 44-ші аяты. Оның мағынасы келесідей:

«…Оны мадақтамайтын еш нәрсе жоқ…»

«Барлығы бәрімен байланысты». Оның үкімі бойынша әр нәрсе бүкіл әлемдердің Раббысы Аллаһты мадақтаумен өзінің кемелдігін жариялайды. Әрі әрбір зат өзінің жаратылысына сай ең кемел әрі толық жаратылғандықтан, ол Раббысын барлық кемшілік сипаттардан жоғары қояды.

Біз турра, тиын және мөр сөздерінің мағынасы мен қолданылуына бірнеше түсініктеме берумен қанағаттанамыз және олардың әдемі мысалдарын бүкіл курсқа сілтеме жасаймыз:

Турра: Осман лирасының бір жағында сұлтанның аты жазылған. Бұл бет турра немесе тухра деп аталады. Ғаламдағы әрбір жаратылыс – онда илаһи есімдері бейнеленген турра. Болмыста бір ғана емес, көптеген есімдердің көріністері болады. Мысалы, жемісте Халық есімінен басқа Реззак, Мусаввир, Мүзейин, Керім сияқты көптеген есімдер оқылады.

Монета: Бұл лиралардың артқы жағында ақша соғылған жердің атауы «Костантиние» деп жазылған. Біз және айналамыздағы барлық тіршілік иелері ғаламның фабрикасында тоқылғандықтан, бәріміздің монетамыз бар: Бүкіл ғаламды жасай алмайтындар бізді жасай алмайды.

Осыған сәйкес, Турра Алланың бар екенін білдірсе, тиын оның бірлігін білдіреді деп айта аламыз.

Мөр, штамп және хатем сөздерінің мағыналары ұқсас және әріптің соңында келуі арқылы олар келесі сабақ береді:

Бұл хатты кім жазған болса, оның соңына осы жеккөрінішті, мына мөрді, мөрді қойған да сол. Ұстаздың сөзімен айтқанда, әрбір жаратылыс, әсіресе, адам, әр жануар мен өсімдік – Сәмеданидің хаты. Ол бүкіл ғаламды сүзіп өтіп, Алла тарапынан жөнге салынды және ол көптеген хикметтерге ие. Бұлардың әрқайсысының иегері кімде болса, ол бүкіл әлемдердің Раббысы.

Зат бір жағынан тиын, екінші жағынан турра, екіншісінде мөр немесе мөр болуы мүмкін. Біз оларды нақты ажыратудың қажеті жоқ. Мысалы, жеміс Алланың есімдерінің айнасы болғандықтан турра, ағаштан сүзілгені үшін тиын, ағаштың соңғы жаратылысы болғандықтан хэтем немесе мөр болуы мүмкін.