Жауап:

«Иә, адамның элементтері ғалам элементтерінен, сүйектері тастар мен тастардан, шашы өсімдіктер мен ағаштардан, денесінде ағып жатқан қан және көзінен, құлағынан, мұрнынан және аузынан ағып жатқан бөлек сұйықтықтар жердің бұлақтары мен минералды суларын көрсететіні сияқты, адамның жаны рухтар әлемінен, есте сақтау қабілеті Сақталған білім тақтасынан, қиялы ұқсастықтар әлемінен және т.б. ақпарат береді; оның әрбір қабілеті белгілі бір әлемнен ақпарат береді және олардың бар екеніне нақты куәлік етеді».(1)

Адам екі негізгі қағида бойынша жаратылған: жан және дене. Жан адамның рухани және мистикалық аспектісін, ал дене материалдық аспектісін білдіреді.

Жан, жүрек, ақыл, есте сақтау, қиял, ар-ұждан және басқа да нәзік қабілеттер мен эмоциялар адамның рухани жағын, ал көз, құлақ, тіл және мұрын сияқты органдар материалдық жағын білдіреді.

Нұр (Жарық) мәтіндерінде адам баласының бұл әлемнің миниатюралық үлгісі екені жиі атап өтіледі. Адам баласы періштелер сияқты нұрлы жаратылыс емес. Дегенмен, жүрек иманмен, ақыл біліммен нұрланған кезде, бұл ішкі нұр періштелерден асып түсе алады.

Екінші жағынан, бұл кішкентай адам баласы әлем үшін үлгі және үлгі болып табылады.
Ұстаз Бедиүззаман айтқандай: «Дүниеде не бар болса, оның үлгісі адамда бар».

Оның естелігі Сақталған Білім Тақтасын (Ләвһ-и Махфуз), Теңестірулер Әлемі (Әлам-и Мисал) туралы қиялын, тас сүйектерін, топырақ еттерін және өзендер денесінен ағып жатқан қан мен сұйықтықтарды айтады; ол олардың барлығының шағын үлгісі. Адам жаны – жандар әлемінен шыққан, сол әлемді білдіретін және барлық періштелер мен рухани тіршілік иелері туралы айтатын субстанция.

Адам – барлық жаратылыстардың ішіндегі ең көрнектісі, жоғарысы және қабілеттісі; әлемнің орынбасары, барлық есімдер мен қасиеттердің ең кең және ең мінсіз айнасы, барлық әлемдердің көрсеткіші. «Егер адамды үлкейтсең, ол ғаламға айналады; егер ғаламды кішірейтсең, ол адам болады» деген сөз осы шындыққа нұсқайды. Хазірет Әлидің «Сен өзіңді кішкентай дене деп санайсың, бірақ ең үлкен ғалам сенің ішіңде жасырынған» деген сөздері де осы нәзіктікке нұсқайды.

Төмендегі сілтеме бұл мәселені нақтылайды:

– «Адамзаттың табиғаты осы ғаламның миниатюралық үлгісі болғандықтан, ғаламдағының бәрінің адамда үлгісі бар сияқты» деген сөйлемді толығырақ түсіндіре аласыз ба?

1) Лемалар, Отызыншы Лема, Алтыншы Нүкте (Сілтеме) бөлімін қараңыз.