Жауап
Рисалей-Нұрда ақыретті өмір толық дәлелденген. Қабір мен оның азабы ақыретті өмірдің бір бөлігі, кезеңі болғандықтан, қабір де жанама түрде дәлелденген.

Егер қабір азабын жоққа шығаратындар бидғатшы ағымдар болса, онда Әһли сүннет ғалымдары бұл мәселені өз еңбектерінде толық дәлелдеп қойған. Мұнда біз қабірдің өмірі мен табиғатына нұсқайтын кейбір аяттар мен хадистерді ұсынамыз:

«Олар (Перғауын және оның жақтастары) таңертең және кешке отқа әкелінеді. Ал қиямет күні: «Перғауынның отбасын ең қатты азапқа салыңдар!» – делінеді» (Әл-Мүмин, 40/46).

«Аллаға өтірік айтатын немесе оған ештеңе уахи етілмеген болса да: «Маған уахи келді» дейтін немесе «Алла түсіргендей уахи етемін» дейтін адамнан кім залымырақ? Сол залымдардың өлім аузында жатқанда, періштелер қолдарын созып: «Жандарыңды тапсырыңдар! Бүгін сендер Аллаға әділетсіз айтқан сөздерің және Оның аяттарына деген менмендіктерің үшін қорлайтын азаппен жазаланасыңдар» деген кездегі жағдайына қараңыз» (Әнғам, 6/93).

Бұхаридің айтуынша, біз «қорлайтын жаза» деп аударатын «азабел-һун» ұғымы «жеңіл жаза» дегенді де білдіреді; бұл тозақтың қатты азабынан бұрын қабірде азап бар екенін көрсетеді.(1)

«Біз екіжүзділерді екі рет азаптаймыз. Алғашқы азаптан кейін олар қорқынышты азапқа ұшырайды» (Әт-Тәуба, 9/101).

Сондықтан, алғашқы азап қабірде болады. Имам Бұхари қабірдегі сұрақ пен жазаға дәлел ретінде осы үш аятты келтірген. (Қараңыз: сол жерде.)

Абдулла б. Аббастың айтуынша,

«Әрине, залымдар үшін бұдан басқа да жаза бар» (Тур, 52/47) аяты да қабір азабына қатысты. (2)

«Қабір – не жұмақ бақшаларынан бір бақша, не тозақ шұңқырларынан бір шұңқыр». (3)

«Марқұм қабірге қойылғаннан кейін, Мункар мен Накир есімді екі періште келіп, Пайғамбарға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сілтеме жасап: «Бұл адам туралы не ойлайсыз?» – деп сұрайды. Мүмін бұрын/әлемде болған кезінде айтқанындай: «Ол – Алланың құлы және елшісі. Мен Аллаһтан басқа құдай жоқ екеніне куәлік беремін және Мұхаммедтің Аллаһтың құлы және елшісі екеніне куәлік беремін», – дейді. Періштелер: «Біз сенің осылай айтатыныңды білдік», – дейді де, оның қабірін кеңейтіп, жарықтандырады. Екіжүзді және кәпір бұл сұраққа: «Білмеймін», – деп жауап береді. Періштелер де оған: «Біз сенің осылай айтатыныңды білдік», – дейді». Олар: «Жер оны қысып, қабырғаларын бір-біріне езіп, қиямет күніне дейін сол жерде азап шегеді», – дейді. (4)

Бара б. Азиб былай деп баяндайды: Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді:

«Алла мүміндерді бұл дүниеде де, ақыретте де берік сөзге бекем етеді» (Ибраһим, 14/27) аяты қабірдегі сұраққа қатысты түсірілген. Одан: «Раббың кім?» деп сұралады. Ол: «Менің Раббым – Алла, менің дінім – Мұхаммедтің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) діні» деп жауап береді. «Алла мүміндерді бұл дүниеде де, ақыретте де берік сөзге бекем етеді» деген аяты осы берік сөзге қатысты». (5)

«Уа, Алланың Елшісі, сен маған Мункар мен Нәкірдің дауыстарын және қабірдің қысылуын сипаттаған күннен бері мен ештеңеден ләззат таппадым». Сонда Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Уа, Айша, Мункар мен Нәкірдің дауыстары мүміннің көзіне сүрме сияқты. Қабірдің қысылуы мейірімді ананың баласының басын сипағандай. Бірақ жамандарға өкініш, ей, Айша, олар қабірлерінде жұмыртқаның жалпақ, қатты тасқа соғылғандай қысылады». (6)

«Аллаһпен ант етемін, оған (кәпірге) тоқсан тоғыз жылан жіберіледі. Жыланның не екенін білесің бе? Тоқсан тоғыз жылан, әрқайсысының тоғыз басы бар. Олар оның денесіне үрлейді, шағады және қиямет күніне дейін тырнайды». Әбу Саид әл-Худри былай деді: «Мұндағы тар жол тоқсан тоғыз жыланның оны қабірінде шағып жатқанын білдіреді». Ол былай деді: «(7)

«Оның қабірінде түйенің мойнындай қамшымен, от түйіні бар бір тіршілік иесі жіберіледі және ол оны Аллаһ қалағанша ұрады». Ал құлағы керең болғандықтан, оның айқайын естімейді, сондықтан оған аяушылық білдірмейді». (8)

«Қабірінде кәпірге құтырған шаяндар жіберіліп, оның етін басынан аяғына дейін жейді». Содан кейін олар оны қайтадан етпен киіндіреді, бұл жолы оны аяғынан басына дейін жейді, осылайша азап жалғасады». (9)

Сілтемелер:

(1) Бұхариді қараңыз, Жерлеу рәсімдері, 87.

(2) Байһақиді қараңыз, Қабір азабының дәлелі, 1/63.

(3) әл-Ақида әт-Тахауияны қараңыз, 1/169; Ахмад б. Ханбал, әл-Ақида, 64-76 беттер; әл-Лалақаи, Итиқаду Әһл әс-Сунна, 1/156, 158, 166 – Шамила.

(4) Бұхариді қараңыз, Жерлеу рәсімдері, 87; Тирмизи, Жаназа рәсімдері, 70; -Хадис аудармасы Тирмизиден алынған түйіндеме.

(5) Қараңыз: Муслим, Жәннат, 73; «Насаи», «Жаназа рәсімдері», 114; Тирмизи, Тафсир, 14.

(6) Қараңыз: Бәйһақи, Исбату Азабул Кабр, 39 а; Суюти, Ш. Судур, 47-бет; Суюти, Б.әл-Каиб, 145-а т.; Ибн Хишам, эс-Сир