Жауап

Алдымен мынаны айтайық: «Әрбір игі істің бастамасы – ең Мейірімді Алланың атымен бастаймын» дегеннің орнына «…Әрбір игі істің бастамасы – ең Мейірімді Алланың атымен бастаймын» дегеннің нәзік мағынасы бар. Бұл жақсы емес істерді бастағанда «Әрбір Мейірімді, Ең Рақымды Алланың атымен бастаймын» деп айтуға болмайтынын білдіреді. Мысалы, ұры тонауды «Аса Мейірімді, Рақымды Алланың атымен» деп бастай алмайды. Сондықтан адам тек «Бисмилләһ» (Алланың атымен) деп бастай алатын істерді ғана жасауы керек; бұл тек жақсы істер.

Адамдарға пайда әкелетін ғылыми еңбектер жазу да үлкен жақсылық болғандықтан, барлық ислам ғалымдары жұмыстарын «Бисмилләһпен» бастаған. Олар мұны ғана емес, сонымен қатар «Хамдала» (Аллаға мадақ) және «Салауат» (Пайғамбарға салауат) сөздерін де қосқан. Яғни, олар жұмыстарын Аллаға мадақ айтумен және Оның сүйікті пайғамбарына салауат айтумен бастаған. Ұстазымыз өзінің «Мухакемат» еңбегінде және «Месневи-и Нуриенің» кейбір бөлімдерінің басында ғалымдардың осы тәжірибесін жалғастырған.

Ол сонымен қатар, контекстке байланысты, «Ләм’алар» (Шамдар) кітабында «Бисмилләһтің» құпиялары туралы жазған өте терең сабағын осында қосқан. Бұл бөлімде «Бисмилланың» алты құпиясын түсіндіру кезінде өте нәзік шындықтарға назар аударылады, осылайша бізге «Бисмилланы» айтқан кезде осы терең шындықтарды ескеруді үйретеді.

«Бисмилланың» мағынасы мен маңыздылығы Бірінші Сөзде түсіндіріледі. Әртүрлі тіршілік иелерінің өздерінің болмыс күйлері арқылы Бисмиланы қалай айтатыны ақылға қонымды әдіспен түсіндіріліп, дәлелденеді. Құдайдың есімін еске алудың және Оның атымен әрекет етудің пайдасы толық зерттелген. Бұл еңбекте жеткізілген ең маңызды хабарлама – Бисмиланы еске алу, ойлану және алғыстан тұратын мағына ретінде анықтау.

(Содан кейін мәтін Басмаланың мағынасын талқылаумен жалғасады.) «Сондықтан, «Бисмиллахиррахманиррахим» – бірліктің үш мөрінің қасиетті атауы, ғалам бетінде жарқыраған сызық құрайды және ол берік жіп және жарқын сызық. Яғни, «Бисмиллахиррахманиррахим» жоғарыдан түседі және оның соңы ғаламның жемісі және әлемнің миниатюралық көшірмесі болып табылатын адамға жетеді. Ол жерді Аршпен байланыстырады, ал адам Аршқа көтерілу жолына айналады».(1)

«Бисмиллахиррахманиррахимде» Аллаһ, Рахман және Рахим есімдерінің көрінісі – ең үлкенінен кішісіне дейінгі бірліктің мөрі.

Алланың Ұлы есімі ғаламдағы барлық элементтердің, мысалы, өзара көмек, ынтымақтастық, құшақтасу және бір-бірінің қажеттіліктеріне жауап беру арқылы Алланың бірлігі мен бірлігінің мөрін білдіреді.

Рахман (Ең Мейірімді) есімі өсімдіктер мен жануарлар түрлерін басқару мен күтудегі ұқсастықтар, пропорциялар және тәртіп арқылы әлем бетіндегі Құдайдың бірлік пен бірлік мөрін көрсетеді.

Рахим (Мейірімді) есімі Құдайдың адам табиғатында мейірімділік, қайырымдылық және мейірімділік көріністері мен әрекеттері арқылы көрінетін бірлік пен бірлік мөрін қарастырады. Бірліктің үш үлкен мөрі – ғаламға, әлемге және адамзатқа басылған мөрлер.

Мұны ұқсастықпен түсіндірейік:

Ғалам мұхит, әлем теңіз, ал адамзат бір уыс су болсын. Әрқайсысына бірлік туралы мәлімдеме жазайық. Біз бірлік сөзін мұхитқа үлкен әріптермен жазып, оның астына алып мөр қоямыз. Оны оқу үшін бүкіл мұхитты қамтитындай үлкен көздер немесе оны түсінуге мүмкіндік беретін орын қажет болады. Бұл барлығына бірдей мүмкін емес.

Әлемді білдіретін теңізде біз «Таухид» (Құдайдың бірлігі) сөзін орташа әріптермен жазып, оның астына мөр қойдық; Мұны оқу және түсіну өте қиын, бұл тұтас көзқарасты қажет етеді.

Үшіншіден, адамзатты білдіретін бір уыс суға біз «Таухид» (Құдайдың бірлігін жариялау) сөзін жаздық; әркім мұны оңай оқып, түсіне алады және мөрді көре алады.

Бұл үш мөрді және «Таухид» сөзін төменнен жоғары қарай оқу керек. Оны жоғарыдан төмен қарай оқып, көруге тырысу өте қиын. Бір уыс суға жазылған «Таухид» сөзі бірлікті (Ахад), ал мұхитқа жазылған «Таухид» сөзі бірлікті (Уахидия) білдіреді.

Қорытындылай келе, бірліктің үш мөрі Аллаһ есімінің ғаламдағы көрінісін, Рахман есімінің әлемдегі көрінісін және Рахим есімінің адамзаттағы көрінісін білдіреді – бұлар бірлік пен бірліктің мөрлері. Бұл үш есіммен бейнеленген көріністер – ғаламның, әлемнің және адамзаттың беттеріндегі жарқыраған сызықтар, олар Құдайдың бірлігін білдіреді.

(1) Лемалар, Он төртінші леманың екінші бөлімін қараңыз.