Жауап
Адам санасын мазалайтын және мазалайтын оқиғалардың бірі – Адамның (оған Алланың сәлемі болсын) жұмақтан қуылуы, оның жерге жіберілуі және бұл оқиғадағы Шайтанның рөлі. Кейбір адамдар: «Егер Шайтан болмағанда, Адам жұмақта қалар ма еді, біз де сол жерде болар ма едік?» деп ойлайды.
Мұны түсіндіру үшін Адамды жаратпас бұрын Құдай мен періштелер арасындағы әңгімені қарастырайық. Ол «Бақара» сүресінде былай сипатталады:
«Раббың періштелерге: «Мен жер бетінде орынбасар жаратамын», – деген кезде [еске түсір]». Олар: «Біз Сені мадақтап, Сені қастерлеп, пәктейміз, ал Сен онда бұзақылық таратып, қан төгетін біреуді жаратасың ба?» – деді. Олар: «Алла оларға: «Мен сендердің білмегендеріңді білемін», – деді» – деді» (Бақара, 2:30).
Бұл аятта айтылғандай, Алла Тағала бізге Адамды (оған Алланың сәлемі болсын) жаратпас бұрын да жер бетінде адамзатты жарататынын хабарлады. Яғни, Ол бізге адамдардың жұмақта емес, жерде өмір сүретінін хабарлады. Шайтанның Адамды (оған Алланың сәлемі болсын) алдауы адамзаттың жер бетінде жаратылуының себебі ғана болды.
Екінші жағынан, періштелерден айырмашылығы, адамдарға өзімшілдік пен нәпсіқұмарлық берілген. Жер бетінде адамдардың жаратылуы, белгілі бір міндеттерді жүктеу және оларды сынау бұл тілектердің көрінісі мен жетілдірілуі үшін өте маңызды болды. Бұл сынақ пен тәжірибенің нәтижесінде адамдар жұмаққа лайықты құндылыққа жетуі немесе тозаққа лайықты күйге түсуі үшін болды.
Құрандағы сөздердің қолданылу мағынасы өте маңызды. Пайғамбарлардың қатесіз деп саналатынын ескерсек, бұл мүлдем бүлік емес екені анық.
Шынында да, алдыңғы аяттарда оқиға сипатталған кезде Адамның (оған Алланың сәлемі болсын) бұл бұйрықты ұмытып кеткені айтылады:
«Расында, біз бұған дейін Адамға: «Бұл ағаштан жемеңдер», – деп бұйырған едік, бірақ ол ұмытты, сондықтан біз одан ешқандай жігер таппадық» (Таһа, 20:115).
Сондықтан Адамның (оған Алланың сәлемі болсын) әрекеті Құдайдың бұйрығына бағынбау емес еді. Осы себепті аятты бүлік деп емес, келесідей түсінуге болады:
«Содан кейін екеуі де одан жеді, сонда олардың ұятты жерлері ашылды. Олар өздерін жұмақ жапырақтарымен жаба бастады. Адам Раббысына бағынбады және таң қалды» (Таһа, 20:121).
Жұмақтағы нығметтердің бірі – онда дәретханаға барудың қажеті жоқ. (Мүслім, Жұмақ: 15 қараңыз.) Жұмақтағы тамақ пен сусындар лас болмағандықтан, Адам мен Хауа жұмақта зәр шығармады немесе дәретке отырмады. Олардың әурет жерлері киіммен немесе жарықпен жасырылған. (Тафсир-и Кабир, 14:49; Хак Дини Кур’ан Дили, 3:2140.) Тыйым салынған ағаштың жемісін жеу әурет жерлерін ашып, зәр шығару немесе дәретке отыру сияқты ыңғайсыздық тудыратындықтан, Құдай оларға сол ағаштан жеуге тыйым салды. (Хуласатуль-Беян, 2:4748.) Шынында да, олар тыйым салынған ағаштың жемісін жеген сәтте бұрын-соңды көрмеген әурет жерлері кенеттен ашылып қалды. Бұл жерлерінің ашылуы орынсыз болғандықтан, олар өздерін жапырақтармен жаба бастады. (А’раф, 7/22)
Тыйым салынған ағаштың жемісін жегеннен кейін Адамның жұмақтан қуылуындағы тағдырдың рөлін ұмытпаған жөн. Өйткені Құдайдың адамзатты жаратуының даналығы мен мақсатының орындалуы тек Адам мен Хауаның жұмақтан жерге түсуімен ғана мүмкін болды.
Әбу-л-Хасан әш-Шазили Адамның күнәсі туралы былай дейді:
«Қиямет күніне дейін барлық адамдарға тәубе етуді рұқсат еткені қандай дана күнә болды» (Рисале-и Хамидия, 611-бет.)
Алғашқы адам Адам жұмақта жаратылғандықтан, адамзаттың шынайы отаны – Жұмақ. Құдай Тағала оларды жұмақта қалдырған жоқ; Ол оларды ұрпақ өрбіту және сынау сияқты ұлы мақсат үшін Жерге жіберді. Бұл даналықты орындау үшін оларға жоғарыда аталған күнәны істеу мүмкіндігін берді.
Әрине, мұның бәрі илаһи білімде алдын ала белгіленген. Құдайдың адамды жаратуының даналығы мен мақсаты тек Адам мен Хауаның жұмақтан жерге түсуімен ғана жүзеге асты. Біздің әкеміз Адам Жерге барлық материалдық және рухани прогрестің дамуы, адамның қабілеттерінің ашылуы және адамның Құдайдың барлық құдайлық есімдерін көрсететін ең жан-жақты айна ретіндегі рөлі сияқты орасан зор және ұлы міндеттерді орындау үшін жіберілді. Егер Адам жұмақта қалғанда, оның мәртебесі періштелер сияқты өзгермейтін еді және оның әлеуеті дамымас еді. Құдайлық даналық адамға мүмкіндіктеріне қарай сынақ әлемінің ашылуын қалады, осылайша ол шексіз деңгейлерге жете алады. Сондықтан Ол оған тыйым салынған жемісті жегізіп, Жерге жіберді. Бұл тұрғыдан алғанда, бұл үлкен мейірімділік болды.
Адам – ​​періштелерден асып түсетіндей мінсіз жаратылыс, бірақ сонымен бірге ол жануарлардан да төмен деңгейге түсе алатын бақытсыз жаратылыс.
Осы себепті адам Жерге, осы сынақ әлеміне жіберілді…